Sau chuyến đi Quảng Trị 73

Sau chuyến đi Quảng Trị 73

6/9

Trở về Hà Nội, sau những chuyến đi. Cảm thấy như một con tàu đang đi, bị chững lại. Đây cái nơi mà ta ao ước đến, chỉ có như thế. Tôi vừa thấy đây là nơi của tôi. Vừa đau xót sao nó chỉ có như thế, nó không phải là vô tận như tôi nghĩ và tôi ao ước. Mà tôi vẫn sợ mất nó nữa.... Nhiều bạn bè, nhiều người chung quanh đi nước ngoài về. Người nào cũng chỉ nói tới những tủi nhục (cùng với những tủi nhục ấy, họ mang về bao nhiêu  là đồ đạc thì có giời mà biết. Nhưng thôi, hãy biết rằng quá nhiều tủi nhục) Một cảm giác cay đắng đè chĩu lên bất cứ một người nào tự trọng. Đ C Tính công nhận với tôi. Nói chung, những điều tôi nhận xét về nước ngoài là đúng (Ví như: ở Moskva, sứ quán Việt Nam là nơi duy nhất có ruồi!)

Ng Khải: Chính phủ chúng ta ra ngoài thì khờ dại, mà mỗi chúng ta sống với nhau thì gian giảo (trong khi người dân nước ngoài sống với nhau thì thật thà, mà chính phủ họ thì khôn ngoan rất mực!)

Tôi kinh sợ khi nghe người ta nói những nhận xét truyền thống của dân tộc Việt Nam. Vì bây giờ, giáo dục  cho mỗi người dân thường chúng ta sự thật thà, lòng yêu lao động, sự tin cậy lẫn nhau, và tinh thần vì việc chung, cũng đã rất khó.

VTN)... Dạo này, tôi sinh ra cầu an: tôi sợ phải nghe những chuyện trái tai. Nhiều người nhắc tôi, tôi cứ gạt đi. Mỗi lần, tôi chỉ hình dung ra: đó là do chiến tranh. Sau này, người ta sẽ bảo đó là cuộc chiến tranh cuối cùng, cũng là cuộc chiến tranh tàn khốc nhất trong lịch sử dân tộc. Nó kéo chúng ta lùi lại đến phần tư thế kỷ.

Xuân Sách: Sau mười mấy năm chiến đấu. Điều rút lại là có hai nước Việt Nam- Đó là điều cả chúng ta lẫn nhiều nước khác trên thế giới cùng khẳng định.

Có nước nào như ở Việt Nam, lý tưởng là đồng nghĩa với lãng mạn, ảo tưởng, và thực tế là đồng nghĩa với thực dụng, hèn kém.

11/9 Bây giờ biết viết về cái gì? Viết về những giá trị cơ bản thôi. Đánh thức trong mỗi người bình thường cái tình cảm lương tri trong cuộc sống. Ví như lâu nay tuyên truyền ta cứ nói: Dân ta không biết sợ gì hết. Có phải thế không? Chúng ta không sợ B52, không sợ súng đạn, nhưng chúng ta sợ nhau, người nọ ghen ghét thù hằn người kia, cấp dưới sợ cấp trên mà thực ra sợ quyền lực, sợ những giá trị kinh tế.

Dạo này tôi chỉ trông ảnh thôi, thấy ................trông có vẻ cha già dân tộc lắm rồi. Hết cả sáng suốt với hy vọng.

- Về qu Trung quốc .thấy cán bộ thanh niên nó trẻ lắm, bí thư thành đoàn 23, 24, tiếp khách nước ngoài lại còn nói đùa nói bỡn. Không biết bao giờ người mình có được những bộ mặt sinh động như vậy.

Cái khó nhất bây giờ là công tác tổ chức - ông Vũ Cao nói vậy

Những gì là động lực của vận động lịch sử hôm qua, hôm nay thành ra lực cản. Nhiều người nói đến vai trò của cán bộ chính trị, vai trò của .........Chính hệ thống tổ chức......... đang đè nặng lên chúng ta, kìm hãm chúng ta! Không thay đổi những cái ấy đi, thỉ mọi thay đổi chắc chỉ là chuyện vớ vẩn.

4/11 Mất mùa khoảng 50%... Nhiều tỉnh đói. Cuộc vật lộn sinh sống ở xã hội này đôi khi mang lại những màu sắc cổ điển nhất. vật lộn cho mỗi miếng ăn. Làm sao mà còn dám đòi hỏi cái nọ cái kia? Làm sao mà còn tính chuyện hưởng thụ

Nhàn: Những người như tôi, có lẽ chỉ thích hợp với hoàn cảnh thời bình.

L Đ Phong: Thế bây giờ thời chiến hay thời bình.

Nhàn: Thời chiến chứ. Đúng hơn là thời loạn. Còn phải coi là thời loạn vài năm nữa, cho đến bao giờ xã hội bình ổn. Đã rất nhiều lần, những người như tôi nghĩ : Đây là một thời đại suy vi. Đây là những ngày tàn của một thể chế không thể tự đổi mới. Một xã hội gì mà già như thế này, ao tù nước đọng như thế này?

11/11

Rất nhiều tin có thể đánh nhau lại. Sao không đánh nhau được? Nó lấn, nó muốn hất mình đi.

Ng Khải: Thời gian mà nó dò mình, là thời gian mới hoà bình: nó chỉ sợ mình lật. Còn bây giờ, nó nắm vững những vùng nó kiểm soát, nó đe lương thứ ba (anh nào thò ra, nó im tho!) Như thế thì nó không tha mình rồi. Lính mình lại ở trong rừng, tư tưởng sa sút.Cho nên nhất định là phải đánh thôi, đánh để lấy không khí mà sống.

Nhàn: Không một sự thất bại nào là có thể nửa vời.

Hầm hố Hà Nội lại có lệnh không được phá. Nhiều công trình xây dựng (nhiều?) lại phải tạm hoãn.

Đài địch đưa tin: quân số Bắc Việt ở trong kia đã vượt quá thời gian tổng tiến công 1972

- Thế còn ngoài này?

Mọi người đều nói: Cái chính là công tác tổ chức, tức là cách quản lý xã hội. xã hội hoá ai không ai bảo được ai, không ai nói được ai, vô nguyên tắc, tuỳ tiện- Thế thì còn ra sao nữa?

Tôi nhớ tới những buổi tối trên đường Điện Biên Phủ. Những cái xe Von ga, Mốtscôvít vùn vụt trên đường, phóng ra những luồng ánh sáng bao phủ một vùng- còn chung quanh, là bóng tối hung hãn, những chiếc xe đạp, những người đi bộ chùn trong bóng tối đó, họ có vụt sáng lên trong ánh đèn, thì lại vụt biến mất. Ở đất nước này bây giờ chỉ có những lãnh tụ, và những người dân thường, hai bên như bóng tối và ánh sáng, thăm thẳm nghìn trùng.

Và tôi nhớ tới những buổi các lãnh tụ từ Gia Lâm về, hoặc là họ đi nước ngoài hoặc là đón khách. Một chiếc xe CA đi trước dọn dẹp. Rất nhiều mô tô phóng, để bảo vệ, mà cũng là để doạ . Thường bao giờ có một sự tiếp xúc bình thường giữa những người cầm đầu nhà nước, và người dân thường. Tôi cứ nghĩ: không hiểu người ta có biết chúng tôi không có lốp xe đạp mà đi, không có thuốc đánh răng, hình như họ  không thể biết được điều đó.

Một xã hội ngưng đọng, xô đẩy theo một thói quen vô nguyên tắc- tôi chỉ còn nghĩ được có thế.

Một nghị quyết, như nghị quyết cán bộ, cuối cùng cũng phải tan tành khi húc đầu vào thực tế. Người ta giải thích nghị quyết đó đại khái là:

- Đổi mới trình độ, chứ không phải đổi mới cán bộ.

- Phấn đấu làm sao để cấp phó trẻ- khoẻ hơn cấp trưởng; cấp dưới trẻ khoẻ hơn cấp trên. Mọi người hiểu biết đều nói: không làm sao có thể thay đổi được mọi chuyện, những sự thay đổi bé nhỏ bây giờ đều là vớ vẩn, cần có những sự thay đổi rất lớn.

Một người như tôi chẳng hạn, chưa bao giờ tôi thấy giáp mặt với xã hội như lúc này. Động vào một chuyện bé nhỏ gì đấy- đi ra đường, chữa một cái xe, viết một bài báo- bất cứ lúc nào cũng cảm thấy một không khí chung: tất cả đều trì trệ, ngưng đọng- chẳng những cái việc mình đang làm đây vấp váp, mà mọi việc khác cũng vấp váp, cũng đang ở tình trạng tương tự. Có những lúc, tôi phải nghĩ: tình hình này không tiếp xúc với ai càng tốt, giáp mặt với cái gì cũng buồn. gặp thêm bất cứ người lạ nào cũng buồn, mọi việc đều vớ vẩn, không tìm được chỗ để tin cậy, việc gì cũng phải đến tay mình, thậm chí cả số phận của mình- tất cả những cái đó, đều không thể gửi gấm vào tay những người khác.

Cuộc đời mỗi người thật ngắn, mỗi ngày qua đi, như là cái vệt số mệnh của mình lại phải cưa bớt đi một đoạn.Vậy mà từng giây từng phút một thì thật dài. Càng như thế, là những cảm giác nước đôi khác nhau: thấy công việc phải làm nhiều quá, mà tự mình thì chả làm được trò gì.

17/11

Thời gian tách rời giữa trí tuệ và sự dũng cảm- Cái nào sẽ thắng- không biết. Nhưng sao lại nghĩ thế. Đó là hai vũ khí mạnh nhất của con người.

Vậy mà bây giờ ở nước tôi, cái trí tuệ lớn, tách rời cái dũng cảm lớn, chỉ những người không trí tuệ, trí tuệ quanh quản, mới dũng cảm, được gọi là dũng cảm.

Chẳng lẽ ý nghĩa của đời sống, lại là nó cực khổ như vậy, mà mình cũng vượt nổi

X. Bây giờ mình đúng là kiểu một nước Nga sa hoàng. Nghĩa là chỉ toàn những tướng tá, và hàng ngũ quan liêu, viên chức nhà nước- ở ta bây giờ thì người nào cũng cán bộ. Cán bộ nhiều đến nỗi đè chĩu người dân xuống. Còn ở nước Nga sa hàng, người ta bảo cũng vậy. Tìm một ê kíp cán bộ kxy thật rất khó. Nói chung là thiếu những người có đầu óc thực tiễn.

- Thế nhưng cái ông Đốt, một lần ông ấy nói ngược lại, thì cũng phải mà nó cũng là một cách để châm biếm. ông ấy bảo: Nói thế chứ người Nga rất giàu đầu óc thực hành. Bằng chứng là: chúng ta rất thiếu người có cá tính, và có những ý kiến riêng, trong khi giải quyết các vấn đề của đời sống. Người có ý kiến riêng, có cá tính thì xin việc khó. Còn như thiếu hai cái đó, thì lắp ghép vào đâu cũng được.

Thật là đáng sợ, đất nước của một sự tập trung chỉ huy. Khi nó mạnh, đúng, thì nó rất ghê, nhưng khi nó yếu, sai, thì nó phát tán kinh khủng không thể tưởng tượng được. Bây giờ nhìn vào đâu cũng thấy những kết luận giống nhau, một kết luận lớn nhất: guồng máy.

Còn như những vấn đề chung, bây giờ đã ở vào cái mức độ mà có thể nói, là chúng ta phải căm giận, căm giận không thể tưởng tượng nổi (hồi trước, chúng ta còn chế diễu, đùa bỡn, vì nó là ở trong phạm vi hẹp)

3/12

Khải: Bây giờ đúng là lúc mỗi kẻ phải tự lột mặt nạ mình -- Các quân tử phải xuống trần, trở thành những tiểu nhân, như  những người dân thường khác. Không thể điệu bộ mãi được.

Mỗi người phải đối mặt với những khó khăn đặt ra trước mình.

Ông Xuân Thiều: xin hoãn đi- Xuân Sách dự định từ chối. Tất cả là một mất một còn. Và không phải chỉ những người văn nghệ từ chối.

Điều mà nhiều người cùng thấy: cái xã hội này đang khủng hoảng lòng tin. Mọi người không biết ngày mai mình sẽ như thế nào. Và do đó, cuộc sống là không có tiêu chuẩn, không có nguyên tắc gì cả. Những người quản lý xã hội chẳng biết làm cái công việc cần làm. Công lý không ngự trị. Sức lao động làm ra không được đánh giá đúng mức. Nhiều người cảm thấy xã hội không lo cho ai cả. Vậy thì hãy tự lo cho mình. Từ đó sinh ra sự chạy đua. Bề ngoài thấy mọi người mệt mỏi- chỉ mệt mỏi làm công việc chung. Cái chính là mọi người đang lo công việc riêng của họ.

Và đây là một cách quan hệ chăng? Quan hệ rất vớ vẩn. Nó chứng tỏ rằng người ta phải sống khác đi, nhưng sống khác thế nào thì cũng chưa biết.

Tôi hay nói với mọi người: Cái chính là trên không lo gì cho dân. Và người dân thì hiện nay khổ quá, như là bị đày đoạ. đối ăn vụng túng làm càn. Sức chịu đựng của người ta là có giới hạn. Khi hiểu biết về người ta lên, mà mức sống cứ thấp đi, thì mọi chuyện không ra sao cả... căng thẳng, phá phách

Anh Ngọc: như ông Phú Bằng,  đi về tha hồ thích.

Nhàn: Tôi không thích vào Sài Gòn bây giờ, còn bị kèm cặp, chả được nói chuyện. Cho tôi đi nước ngoài, tôi vẫn thích hơn.

Ngọc: Bao giờ tôi cũng được bước trên đất nước mình. Cảm hứng về đất nước ghê gớm hơn chứ.

Nhàn: đi nước ngoài về, có tiền có đồ, tự nhiên có đất nước. Có cái xe mô tô xem, nay tôi lên Hà Bắc, mai tôi xuống Hải Hưng, tôi hiểu thêm bao nhiêu chuyện. Như bây giờ, cái xe hỏng, lốp không có mà đi, thì cái Hà Nội này cũng chẳng hiểu thế nào..., Đấy, cái nọ liên quan đến cái kia như vậy.

... Sau này, tôi có hối hận. An Ngọc ngây thơ quá, tôi nói với nó làm chi. Nhưng quả thật, có câu chuyện mới liên quan giữa cái khẩu hiệu nổi tiếng, không có gì quý hơn độc lập tự do, và cái khía cạnh quan trọng bậc nhất của nhân sinh: hạnh phúc.

Nhưng mà hạnh phúc sao trong 20 năm tới? Tình hình là: đường lối của ta vẫn như cũ. Đảng ta kiên quyết làm tròn nhiệm vụ giải phóng miền Nam...

Trước mắt tình hình có ngưng đi. Ngưng trong một vài năm. (Chỉ có những vụ biến động nhỏ) Nhưng cả hai bên đều tích luỹ, thêm sức lực. Để rồi lại đánh. Những bậc cha mẹ hãy tính lớp trẻ năm nay 5-6 tuổi, vẫn có khả năng phải đi lính.

Kissinger: Bây giờ là vấn đề của người Việt Nam với nhau- Việt Nam đang biến thành nội chiến.

Ta: Không phải thế. Quân nguỵ là kẻ thù trực tiếp. Kẻ  thù chính, là đế quốc Mỹ.

X: Đúng là nói thế cho dễ xác định. Hai bên sẽ đánh nhau đến khi bên mất, bên còn, thế mới có lý. Và mình cũng đỡ hoảng lên về hôm nay. Về văn học chẳng hạn,  phía các ông Hồ Phương tiếp tục trùm lớp.

11/12

Một thứ dòng ngược chiều, nhưng là vì nó gắn với những mong mỏi của mình, cho nên vẫn thích: trong mấy ngày qua, lại hoà hoãn với nhau thì phải- cái gọi là 2 bên ta và nguỵ. Lại thực hiện chuyến bay Sài Gòn- Lộc Ninh. 22/12, lại định tổ chức to: ở trong kia, sân bay Tân Sơn Nhất, sẽ mời nó đến. Ng X chuẩn bị đi.

X: Có thể là thế. Hôm qua, tin đánh nhau, hôm nay bình thì... Hôm qua giết người, hôm nay xin lỗi bắt tay rối rít. Chỉ có khổ thường dân, những người bị ném bom, nhiều nhiều cả (kiểu như Lỗ Tấn đã nói)

...

Tôi chỉ nghĩ dến một niềm ước ao: giá kể có được một nền hoà bình, một sự hoà hợp thật sự. Cả hai bên kết hợp lại, tươi đẹp biết bao.

R. Mu đin nói về quân chủ: áo Hung

Đó là... một cơ cấu cai trị không tên, một bóng ma thực sự, một cái hình không cốt lõi, xuyên qua bởi những ảnh hưởng không chính đáng vì không có những ảnh hưởng chính đáng.

29/12

Một năm đi qua, năm 1973. Nghe tin một ông cốp ở Thành uỷ nói: cố lo cho dân cái Tết này. Năm 1974 còn là gay go lắm.

Nghĩa là năm 1973 này còn khá. - một lòng tin sụp đổ, những ảo tưởng đúng vào lúc va chạm với thực tế thì tan vỡ.

Phải nói lâu nay ta sống bằng những huyền thoại. Chúng ta sẽ xay dựng đất nước sau hoà bình. Các nước khác sẽ giúp đỡ... Ngày nay, thì cái huyền thoại ấy tan vỡ.

Cũng không biết nên bắt đầu từ đâu nữa. có thể là các nước khác nó sẵn lòng giúp. Nhưng mình không có ai nhận, không có ai biết làm. Lâu nay mình phá của quá.

Nhưng chính mình, mình cũng lại không rõ là chiến tranh hay hoà bình. Mà khi có sự ngắc ngứ đó, tức là chuẩn bị chiến tranh đích đáng, không thể nào khác.

Mà thế giới nó chỉ muốn nói hoà bình. Liên Xô, Trung quốc không muốn đánh nhau nữa.

Năm 1973, chỉ xây được mấy cái... cầu (từ đó đến nay hỏng bao nhiêu  không biết) Còn những Khâm Thiên không làm gì hết.

Đất nước này nhạt nhẽo, nhơm nhếch.

Những sự biến trên báo chí chỉ là - những cuộc viếng thăm chính trị của những vị khách nước ngoài, họ nói với nhau toàn những lời rỗng tuếch, như trò hề.

- Có một điều lớn hơn những sự bê bối cụ thể. Người ta mất lòng tin vào những cái lớn, cái rường cột của quốc gia Huyền thoại về quân đội bách chiến bách thắng sụp đổ (ông V bị báo chí trong kia nó mang ra nó đàu như kiểu Đờ lát trước kia vậy!)

Nếu được đẩy đến tận cùng, người ta đòi xét lại cái thể chế này, một thứ thể chế gọi là XHCN, nhưng phong kiến kiểu hệt chế độ sa hoàng ngày trước. Đảng, chính quyền, nhân dân- quần chúng, lãnh tụ, CA, tất cả đều hỏng tận gốc rễ.

Chỉ ngày càng thấy nhiều chức sắc nhà nước ra. Rất nhiều đại tá. vậy mà một đại tá làm báo QĐND bảo: Tình hình này mà dân Hà Nội nó chưa nổi lên, thì cũng lạ.

Tình hình rối ren quá. Ai cũng thấy chúng ta đang sống thiếu nguyên tắc. Những việc trước mắt người ta làm, chỉ là vẫn chữa cháy. Quây chợ, bắt người. Và trong những nghĩa vụ đó, bao giờ cũng chỉ bắt được những tôm tép. Những con cá lớn chuồn sạch, vì chính người đi bắt mới là những thứ cá lớn nhất.

Nguyễn Địch Dũng: ở chợ trời, mình làm phát xít quá.

Thép Mới: Nhưng mà ông ơi, mình đã trót phát xít hoá từ lâu rồi.