Nhật ký 1974

1974.

11/1/74

 ĐC Tính- Cảm giác về Hải Phòng. Mọi người cứ ngơ ngác, như là vừa bị lừa. Không ai còn thiết gì nữa. Gọi nhau đi ăn thì lùi lũi đi, không hăng hái, không bốc lên được.

Những gì mà mọi người  lo chi chút ngày hôm qua, hôm nay coi như hỏng cả- Không dùng được việc gì. Hôm nay, lại phải lo tích luỹ lại.

Và bây giờ sao người ta quên nhau ghê gớm như vậy- Tính nói thêm: Như tôi có thằng bạn, hồi chiến tranh phá hoại, tôi ngồi viết cho nó những bức thư hàng 8-10 trang. Nay tôi nhận được nó bức thư 4 trang cũng chẳng muốn trả lời.

Thỉnh thoảng  tôi  cứ muốn hỏi ông X: ngày xưa có thế này không?

- Cái ông này cứ hỏi đường ngang cuốn chỉ mãi thôi.... Cũng phải dần dần vỡ ra, chứ ngày xưa cũng như thế này, ai sống làm sao nổi.

Nhưng mà thôi rồi, bây giờ đổ vỡ hết rồi. Không phương cứu chữa nữa. Chúng tôi nghĩ đến nước Đức sau đại chiến. Chúng tôi nghĩ đến nước Nga sa hoàng. Lúc nào đó, tôi lại trừng trừng nhìn vào mặt mình: Anh nên nhớ anh ở vào một đất nước vừa qua một cuộcc hiến tranh- có thể nói gần như một thứ..............., làm sao mà có thể ngẩng mặt lên được. Sống qua được thời này đã khá.

Một nhà báo Pháp, J. Lơ tuốc nơ: Tình hình ở hai miền Việt Nam là: Cả 2 bên còn muốn đánh nhau nữa. Nhưng dân chúng cả hai bên đã hán. Dân chúgn thành một thứ sức ép . Thế là một. Thứ hai: Cần phải lo kiến thiết chứ. Thứ ba vấp phải một bộ máy hành chính nặng quá.

X: Có 2 việc thống nhất tổ quốc, xây dựng CNXH với việc tự tổ chức mình lại xây dựng cả ba việc ấy đều hỏng, thế thì  còn nói chuyện gì.

Còn như chuyện hoà hợp dân tộc. Một sĩ quan Sài Gòn: Hoà hợp cũng có nhiều cách, như chanh pha nước đường, thành nước chanh rất tuyệt. Nhưng cuội bỏ vào nước ngàn đời vẫn là hai thứ rời rã.

Bây giờ chúng tôi gặp các ông. Các ông không đời nào các ông từ bỏ cách sống của các ông. Mà như vậy,c húng tôi vẫn phải giữ kiểu của chúng tôi. Thế thì chịu, chịu. Các ông cứ nói rằng chúng tôi ôm chân Mỹ. Nhưng ở Việt Nam này, thả nào cũng phải dựa vào một thế lực nước ngoài. Nếu không, khôgn tồn tại được. Chính chúng tôi không bao giờ nói rằng: “đời đời nhớ ơn nước bạn như các ông...

(Xuân Sách: Bây giờ hết chuyện đối thoại. Đối thoại trở thành trớ trêu. Khổng Tử nói chuyện với Híp pi làm sao được)

14/2

Khải : Đất nước làm sao mà lắm thứ kỷ niệm- quanh năm kỷ niệm.

Nguyên Ngọc gửi thư về cho tôi, nói rằng chúng ta qua những ngày tháng chiến thắng quằn quại. Mình còn đang viết được vì mình còn ở giữa cái thực tế đó. Nhưng mình còn phải vươn lên trên cái quằn quại kia

X. (bình luận) Vươn lên thì chỉ còn bộ xương.

Ông ấy (Nguyên Ngọc) gửi ra một cái ký, lo rằng ở ngoài này không còn tinh thần chiến đấu nữa, nên lên dọng dạy đời. Nghe mà sợ

Nhàn: Nguyễn Khoa Điềm cũng sợ ngoài Bắc, mọi người quên mất mọi chuyện, thanh niên bắt đầu nghĩ đến mọi chuyện nghỉ ngơi.

Triệu Bôn gửi thư ra cho ông Tô Hoài: Em cũng muốn ra, nhưng trên các anh ấy không cho ra.

Ngày ngày du kích chỉ uống rượu và nghe đài Sài Gòn.

Bọn em ngày đêm cầu nguyện làm sao cho Trung ương thấu hiểu tình hình miền Nam.

(Nguyễn Khắc Phục: Vào đây bây giờ ông dở ông, thằng dở thằng, nửa đời nửa đoạn thế này!)

X: Đến ở Hà Nội, cũng còn cầu nguyện, nữa là ở trong ấy.

Năm nay ăn tết rừng xanh

Sang năm ăn tết ở quanh rừng già

Anh ơi cố gắng nuôi gà

Để ta lại chuẩn bị ăn tết rừng già rừng xanh

Nhàn: Chỉ cần hai bài thơ của Bertold Brecht là nói đủ hết tâm sự của mình

Một là Gửi người mai sau: “Quả tôi sống thời gian cay đắng  lắm”

Hai là Nói với con: Một là nhận định về thời thế bây giờ. Hai là trong tình thế ấy, vẫn là phải hành động. Thế thì ông nói ta cũng tương tự như chủ nghĩa phát xít rồi còn gì nữa.

Cái tội ác lớn nhất của xã hội hiện nay là làm cho người ta không còn nghĩ đến chuyện làm thêm của cải xã hội (không cho làm kiểu ấy, làm thì cấm đoán, sợ cá nhân giàu thêm). Người ta chỉ còn có cách: ăn cắp, nịnh bợ, đục khoét, nhớ thế  mới có thể làm giàu nên được (Cái ao ước có thể khá giả hơn, nó gắn chặt như một bộ phận trong con người, làm sao mà hòng xoá bỏ được)

21/3

Thời buổi khó khăn. Cái khó khăn lớn nhất là khó khăn để có thể tin, vì chỉ có thể, người ta mới làm được một ít việc cần làm.

Lòng tin, chính là cần cho những người bình thường.... Vì khái niệm thiên tài đã bao hàm trong nó khái niệm về lòng tin mất rồi. Chỉ những người bình thường chúng tôi, mới cần đến lòng tin đến thế!

30/3

 Lại vẫn có người tin đánh nhau. Xe ủi đất đánh nhau với máy bay trực thăng. Các kỹ sư Bắc Việt Làm đường chia đôi miền Nam. Xe ủi đất đã ủi trong con đường đi đến hoà hợp

... Xe tăng, thiết giáp vẫn là còn đang vào.

... Sao khốn khổ cho dân tộc tôi, người ta đọ nhau về lòng tin, tranh hơn giành kém, một đứa bé con cũng nói Bố đi Nam, bố đi Nam. Sao không ai lo chuyện làm ra của cả.

Một kỹ sư nhà máy Trần Hưng đạo nói với tôi: Mọi sản phẩm làm ra đều hỏng đến 30%. Có nơi hỏng 70% . Một mẻ gang, chuẩn bị hàng 1/2 tháng trời. Một công nhân rót gang nóng quá, vứt cát lung tung vào khuôn. Hỏng hết cả. Hỏng hàng nghìn tiền điện.

31/3

 Có lẽ trong cuộc đời, tôi sẽ không bao giờ quên được mùa xuân năm nay.

Mùa xuân thì bao giờ cũng đẹp. Nhưng năm nay, chúng tôi ở vào một mùa xuân bị đe doạ bởi nạn đói, có lẽ vì thế mà nó càng đẹp hơn chăng.

Những bông gạo nở tung ra trên thân cây nứt nẻ, hoa như rót từ nhựa cây phá ra mà thành, hoa như một tiếng kêu cuối cùng của một thân cây.

Cái không khí này mơn man. Nền trời hồng lên như sắc lửa ở một đám cháy xa. Trời đất cũng đĩ tính quá. Mọi đôi trai gái đi sát vào nhau hơn. Mọi vật đều khao khát sự sống. Nhưng, như thế đấy, cái mà nẩy nở ở đây chỉ có là những mầm xấu, và sự vô duyên.

Một xã hội cơ cấu theo kiểu con gian. Đó là xã hội của chúng tôi hôm nay. Và tôi hiểu rằng sống trong xã hội như vậy, chúng tôi không cựa quậy nổi.

Một lần nào đó, tôi đã nói với ông X: Sống trong xã hội này, để khỏi cảm thấy mình cắt đứt với lịch sử.

Nhưng như thế thì đáng buồn sao. Và một trong những lý do đáng buồn: chúng tôi không được chuẩn bị để sống trong một xã hội như vậy.

4/74

 Lại nhớ những khi tôi cố sống trong bom đạn.

Bây giờ, tôi phải cố sống trong hoàn cảnh này

... Hãy quan sát xem, cái sự tan rã về mọi phía của xã hội, nhất là sự tan rã của tư tưởng. Nó vẫn mang đầy đủ những nhân tố là cái vỏ cũ, nhưng lại tự mình huỷ hoại đi tan nát đi, một cách kỳ lạ.

Một câu trong phim Oa téc lô: Ngoại trừ thất bại không kể, thì cuộc chiến thắng nào cũng có nỗi buồn của nó.

7/5/74

X: Chiến tranh vui vẻ thật, người ta lên tướng lên tá ầm ầm Nhưng chiến tranh cũng là khốn nạn cho biết bao nhiêu người.

12/5/74

 Những chuẩn bị miền Nam ra

ở trong ấy, không nghĩ được gì nữa. Như một con bò, chỉ biết có gặm cỏ.

Cách mạng miền Nam như một cơn mê ngủ, đến bây giờ cũng chưa ra khỏi cơn mơ đó.

Mọi người nôn nao chờ một cái gì đó thay đổi, mà không có

- Sống ở trong đó, chỉ có mấy anh em thân mật bàn bạc với nhau. Còn ra đám đông cái khóc cái cười của người ta rất lạ, không biết rằng thật hay giả nữa.

- Có lúc, chúng tôi ngồi bàn nhau: Hay là viết thư ra Trung ương.

- Một cô gái hủ hoá với rất nhiều người nhưng không lấy ai. Hỏi cô, cô bảo: Bức bách thì giải quyết sinh lý vậy. Chứ chả có ai đáng yêu.

- Cái mà tôi phải luôn luôn đấu tranh: đó là sự bất mãn. Mình phải tránh bất mãn. Nhiều lý do lắm!

Có lúc, tôi phải ghê sợ khi nhìn mặt người. Như một thứ bệnh sinh lý.

Cái sức mạnh ghê gớm, lúc này lại càng hiểu được, tức là lý tưởng.

- ở chiến trường, người ta chỉ nói tới khon dại. Không còn khái niệm đúng sai gì nữa.

- Người ta chiến đấu, bởi không biết làm một việc gì khác nữa.

- Nếu năm 1976, chúng ta không đánh, thì sẽ tan rã từng mảng.

Thằng địch nó bảo: Tha hồ cho các anh đánh tôi. Chúng tôi là bán nước. Vâng. Chúng tôi là lính đánh thuê. Vâng. Chúng tôi là công cụ chủ nghĩa thực dân mới. Vâng. Nhưng nhất định là chúng tôi sẽ đánh thắng các anh.

- Cái chính của cuộc chiến tranh này, là người dân đứng ngoài mọi chuyện. Ở Nam Bộ, có loại thanh niên, gọi là thanh niên bù trao. Họ không theo địch, khi địch đến thì họ chạy, cùng lắm thì họ mới đánh. Nhưng họ cũng không theo ta. Họ tụ tập với nhau, thành một đám người giữa đồng, cũng tăng- võng như bộ đội, rồi đi buôn, đi tát cá. Kiếm ăn. Toàn Nam Bộ, số người này đi bù trao này tập họp cũng được vài sư đoàn.

27/5

Những dấu hiệu của tình hình mới

- Đêm quan học làm nhiều người khó chịu. Châm quá. Trong khi đó, trẻ con hát Oan ta mê la đầy đường. Một nhịp điệu mới?

- Những tổ chức tan rã: Đội, Đoàn chỉ còn là nghi thức... Chính các thành viên trong các tổ chức đó rất biết điều đó.

- Bất cứ cái gì mới nảy sinh, cũng gây phiền phức cho những người khác, cho những gì đã cũ. Trong khi đó, thì không có cách nào khác, là cuộc đời ai phải nảy sinh.

- Cái lớn nhất của “xã hội” ta, là cái chuyển: chuyển từ một đạo quân sáng một xã hội thật sự với những quản lý bình thường của nó. Những quy luật đó, đại khái như: sống theo những quy luật giá trị, sống với nhau như những cá nhân, sống lật bài, mỗi người nói rõ mình...

Xưa kia, xã hội chúng ta sống bằng lý tưởng  đạo đức...

Cái nghịch lý nhất trong việc này, là những nghịch lý những khi lại biểu lộ bản chất của hiện thực. Những trường hợp đột xuất lại biểu hiện đúng đắn những hiện tượng bình thường, lại tiêu biểu cho những hiện tượng bình thường.

30/5

 Nóng bức quá. Cái nóng bức của thời tiết, cái nóng bức của những đòi hỏi riêng tư trong một người  thanh niên như tôi. nhưng còn là những nóng bức của tình hình xã hội.

- Nhất định là phải tiếp tục đánh nhau. Cái đích vẫn là như cũ, không thể thay đổi.

Mọi việc chuẩn bị xây dựng XHCN ở miền Bắc chỉ là tạm bợ. để ổn định tình hình  trước mắt. Còn thì trong lại là khoảng 1975, 1976.

- Đất nước đã từng là một đạo quân đang là một đạo quân. Và sẽ còn là một đạo quân. Lính tráng được ưu tiên mọi mặt. Và người ta nắm lính tráng chắc số một. Anh có thể sai lầm, hư hỏng, nhưng anh không thể phản chiến.

- Cho đến cái vốn của đất nước, để mang ra chào hàng trước thế giới, thì vẫn chỉ có chiến tranh. Hiện trạng dồn sức tổng kết kinh nghiệm chiến tranh lấy vốn tổng kết đó, làm ngọn cờ tinh thần và cũng là một cách chấn an dân chúng.

... đấy, cuộc sống là thế, và sẽ là thế. Không thể có cách nào khác. Chúng ta sống ửo trong một hoàn cảnh chân không, thỉnh thoảng do một sự thức tỉnh nào đó, chúng ta đòi có trọng lượng thì thật là kinh khủng: làm sao chúng ta có thể giải thoát được khỏi hoàn cảnh.

,... Ở phía bên kia, cũng như ở phía bên này, thì cái cách để ràng buộc con người vẫn chỉ là một. Vẫn chỉ là tổ chức + tư tưởng. Ràng buộc nhau, hành hạ nhau, xô đẩy con người ta theo những công việc đánh nhau. Thật là khốn khổ cho dân tộc này. Bao giờ yên ổn. Không biết. Không biết người Việt Nam sẽ ra sao, nếu như không đánh nhau, không sao hình dung ra nổi.

... Nếu như tôi nói về người Việt Nam trong lúc này, thì ở Bắc cũng như ở Nam, tôi đều muốn nói trên lập trường dân đen. Nói trên vị trí của gia đình tôi, bè bạn tôi. Có thể, tôi hiểu biết nhiều chuyện hơn một người dân đen bình thường, nhưng tôi không thể tiến sang vị trí khác.

13/6

Chuyện xã hội.

Ông Chưởng Cần một thày phủ thuỷ nghe nói chữa được bệnh. Hai nhà khoa học lao vào, cho là một thứ điện sinh vật. Những tướng tá mới lên, tiếc đời, cũng đổ đến chạy chữa. Mang cả phim đến quay nhưng này, Tuyên giáo đã có ý kiến thật là nhục cho những người cộng sản. Và thế là dẹp hết. Người ta rũ bỏ cả “nhà khoa học” kia bị xem như một thằng vô lại. Kiện đến  đâu bây giờ? Không có chỗ.

Thời buổi của những chuyện nhảm nhí. Tất cả các cơ quan đều chia ra hai phái: người ủng hộ, kẻ phản đối chẳng cần. Nhưng mà làm gì? Mọi chuyện dẹp đi rất nhanh. Đến cái nạn đói vừa rồi. Cũng kết luận: đó là một cái đói giả tạo, thì còn những gì không giả tạo nữa. Chiến thắng giả tạo, cuộc chiến tranh giả tạo. Cho đến cả sự thật về cuộc chiến tranh này, trên thế giới cũng là giả tạo.

.........: Chúng tôi kiên quyết hoàn thành di chúc của Người lãnh đạo trước chúng ta (Hồ chủ tịch) là thống nhất đất nước. Từ nay đến lúc chúng tôi nằm xuống. Còn xây dựng CNXH sẽ là công việc của các thế hệ kế tiếp.

30/6

Xã hội gì mà... bất cứ chuyện giai thoại, tiếu lâm nào cũng vận vào mình. Rất nhiều chuyện đồn dại. Và điều đáng sợ, là đồn đại đúng. Ngưòi ta sống bằng những bản năng tự vệ, và những bản năng đó, cứ thế hoành hành.

Nếu như đồn đại có một sự lừa bịp nào đó và nhà nước trị ư? Tức là một gã lừa bịp lớn, trừ những nhãi nhép lừa bịp vơ vẩn.

Nguyễn Tuân: Thời nào, người ta hay nói về những chuyện to tát, thì lại thường hay khổ vì những chuyện vặt.

Xuân Diệu: Xã hội này là xã hội lý tưởng của những thằng mê di oóc (kẻ tầm thường)

3/7

 Một cô con gái mới ở nông thôn ra, làm nhà bếp, cũng muốn ăn, muốn diện, muốn làm quen với các bạn bè khác, nhưng lại chưa biết làm thế nào. Những câu đưa đẩy bắt quen của cô  rất dại dột. Bon thanh niên không chơi với cô. Cuối cùng, cô lại rơi vào bẫy một lão già khốn nạn.

Những khu nhà Hà Nội đã không chứa nổi người lớn, và càng không chứa nổi trẻ con. Trẻ con đổ ra đầy đường, bây gờ nghỉ hè, tối người ta lại dạy hát cho nó, sáng người ta lại bắt chúng nó tập thể dục. Ở những phố vắng, người ta rào đường lại để làm sân cho trẻ.

Cuộc sống hôm nay là thế. Là thế cả mọi cái cách sống chung, không còn phù hợp với sự sống và sự phát triển của cá nhân nữa. Là người ta đang cần phải sống khác đi, nhưng không sao khác được, loay hoay không biết sống như thế nào cả. Tôi nói ngay như chuyện giải trí. Bao nhiêu là yêu cầu đặt ra với tất cả chúng tôi, và không sao thoả mãn nổi. Lại càng lớn lao là nhu cầu làm việc. Bởi muốn làm việc được, phải tính rằng mình làm việc như thế nào

19/7

X: Cơ sở tâm lý của chủ nghĩa Mác các thi ở Mỹ- Sau chiến tranh, trở về, người lính không thể trở lại làm một người bình thường nữa. Người ta không biết làm nghề gì . Người ta phải tìm một con đường ngắn nhất để kiếm sống.

Vĩnh Mai: Xã hội mình thì làm ăn thật thà sao được. Sản xuất nhỏ không thể làm ăn thực thà. Phải có một nền sản xuất lớn cơ

Nguyễn Đình Thi: Lão chủ hãng peugest có thể làm ăn thật thà, còn như anh chữa xe đạp đầu đường Hà Nnội, nhấg định phải sống bằng gain dối.

Cái chính là sau chiến tranh, người ta phải thấy sợ, biết sợ, áp dụng những gì mà chiến tranh mang lại là sợ.

Sự dũng cảm có những mặt tiêu cực của nó: là nó làm cho người ta không còn biết sợ là gì nữa.

Trong hai ngày 10, 11-7, ở Ninh Bình có một cuộc phiến loạn. Thương binh hoà bình dùng bạo lực, làm chủ thị xã.

Có khẩu hiệu, khẩu hiệu thay đổi nhanh. Thông tin liên lạc vững chắc, tổ chức như một chiến dịch.

Nhận định: đây có bàn tay địch. Từ nay về sau, cho phép bắn bỏ.

Chiến tranh chỉ có ý nghĩa duy nhất, khi nó đồng nghĩa với chiến thắng.

Dân số thủ đô: 1378.000 người

Dưới 15: 570.000người

Dưới 6:  240.000người

10/74

Ngoài phố, ngày nào cũng có những tin đồn về những vụ bắn nhau, giết nhau . Có một trăm lý do khác nhau,  giải thích quanh một vụ giết người như vậy. Nhưng chỉ  có một lý do duy nhất; chiến tranh. Chiến tranh làm cho người ta không còn biết kỳ cương là gì nữa, không còn biết sợ hãi, không còn nói với nhau bằng lời lẽ, pháp luật gì nữa.

Cái chính là một xã hội làm thì ít, ăn thì nhiều, đầu tư sức lực vào việc làm ra của cải thì ít, phân phối của cải thì nhiều. Cái chính là sự công bằng không có, là mọi người không cảm thấy yên tâm để làm việc. Làm hay làm dở ai biết. Làm trong khi kẻ khác phá hoại thì làm làm gì. Nhiều lần, tôi muốn kêu to lên: Xã hội gì thì xã hội, tôi không cần tên, nhưng tôi cần cái này: cần làm sao mọi người lao động, lao động làm thêm ra của cải. nếu không có lao động, thì mọi chuyện sẽ sụp đổ.

Dạo này, tôi muốn đi tới những chuyện gốc rễ của vấn đề, đi tới như một cách kết luận cuối cùng.

- Có những vấn đề thuộc về chiến tranh. Nhưng có những vấn  đề thuộc về cái mạch chung của xã hội này. 30 năm nay. Tôi muốn nói Cách mạng tháng 8 hình như đó là một trường hợp ăn may tuỳ tiện. Và những người cầm đầu cứ thế mà kéo mình đi, tưởng rằng có thể tuỳ tiện như vậy mãi mãi. Không phải chỉ là chiến tranh và cũng không phải do người ta già yếu, 30 năm nay, ngay lúc người ta khoẻ mạnh, người ta đã chẳng ra sao rồi.

- Và có những vấn đề thuộc về chủ nghĩa, chính trị nhưng cũng có những vấn đề thuộc về cái cách sống của người dân thường ở đây nữa. Có ở đâu, người ta sống tạm vợ, hèn hạ như ở đây. Xấu đều hơn tốt lỏi; ăn cỗ đi trước lội nước đi sau: đọc những ca dao, những truyện cười, thấy người ta loanh quanh chế riễu nhau trong những chuyện rất tầm thường.... các dân tộc tính ư động trì trệ như vậy, là mảnh đất tốt để............biến hình, thay đổi, mới đi, rỉ đi, không sao ngóc đầu lên được.

...

Tôi sống , lắm lúc bàng hoàng kinh sợ cả người

Sao chung quanh mình, người ta có thể tồi tàn như vậy, ở những nơi khác, thêm một người đóng góp vào công việc, là thêm bao nhiêu điều tốt đẹp ở đây. Thêm một người, là thêm những đòi hỏi. và đẻ thêm ra sự hỗn loạn, đẻ thêm ra bao nhiêu lo toan. Tôi còn tin tưởng được ai nữa.

20/11 Những điều, người ta viết ra đã ghê gớm. nhưng những điều con người chưa viết ra, lại còn kinh khủng hơn biết bao nhiêu nữa.

Ví như, có lẽ chưa ai viết về cái xấu nó lấn át, nó vây ép cái tốt.Mmà nó lại là những gì rất thật ít ra là trong hoàn cảnh của chúng tôi hôm nay.

Tôi đã được thấy những đám đông rối ren.

Nhưng lắm lúc, tôi cứ hình dung ra câu chuyện rối ren trong một đầu người.

Ngay giữa 2 người thôi, nhiều khi cũng  có giời mà biết những 2 người ấy nói gì với nhau.

4/12

Còn biết nói cách nào khác, nỗi kinh khủng của chiến tranh, nhất là một cuộc chiến tranh thất bại. Một ít người ở chiến trường về, không biết làm gì, nhưng lại công thần, điệu bộ. Và họ làm thế là phải. Trong khi ấy, thì lớp người ở hậu phương là cả một đống hỗn tạp, kẻ xấu hoành hành người tốt cắn răng nhẫn nhục. Luôn luôn cảm thấy như một mắc nợ mình phải nợ những người ở chiến trường về, trong khi họ gây ra bao nhiêu phiền phức cho mình, họ chẳng biết làm gì cả. Chỉ thế đã đủ thù hằn nhau ghê gớm rồi. Nhìn chung, con người bắt đầu sống theo quy luật của rừng, người nào cũng dương vây lên, xù lông xù cánh ra. Một người CA tát người lái xe già này. Người lái xe dùng xe đâm chết người CA, khi kẻ thù của mình ngắc ngoải còn lao vào đâm một lượt nữa mới hả. Sau đó tự tử chết. Chuyện đâu vậy? Chuyện ngay ở  đây, những đồng loại của tôi. Tôi ghê tởm cái thực tế này. Tôi biết chỉ có một cách sống là mềm ra như bún, là nhắm mắt nhắm mũi sống cho qua ngày. Nhưng tôi biết rằng sức lực của  tôi bị bào mòn kinh khủng. Và sức lực của bao nhiêu người khác cũng bị bào mòn kinh khủng.

26/1/1975

 ở các nước ăn chậm đi nhanh, nước mình ăn nhanh đi chậm

Mọi thứ đều đắt, chỉ có người là rẻ

ở các nước, sản xuất mẻ đầu bao giờ cũng là thí nghiệm những mẻ sau sẽ khá hơn. Ở nước mình, chỉ được có mẻ đầu la khá. Những mẻ sau, sẽ kém hơn năng suất hụt, chất lượng yếu đi.

Người Việt Nam hôn thì hôn bí mật đái thì đái công khai

Nhà như đường, đường như nhà

Cứ xem như giao thông ở ngoài đường:

Người đào ra đầy đường

Người cản xe đạp, xe đạp cản ô tô

Muốn lách đi, nhiều lúc tốt hơn hế là lách vào trong, lại đỡ khổ...

...

Tôi còn biết mô tả thế nào khác hơn- Đó là cái xã hội tôi đang sống.

Lòng yêu đời thật ghê gớm. Đọc sách, tôi luôn tìm được những câu nói lạc quan, và tôi hiểu là phải lạc quan. Nhưng nhìn ra đời, lại càng thấy bi quan.

Một phương diện khác, dạo này tôi hay nghĩ ngợi, là cả cái phương đông này nó vậy.

Có lẽ tôi sẽ không nên tìm đọc phương Tây, vì đọc thế, chỉ thấy xã hội này là ngán ngẩm.

Một ví dụ tôi mới tìm thấy, là Hàn Tú Anh. Phải chính Hàn Tú Anh nói, là ở phương Đông Trung Hoa này, người ta không quan niệm sống là hưởng hạnh phúc.

Một nhà triết học  Mỹ, Go lưn ga rây.

Không biết rằng về sau này nhân dân sẽ coi các sĩ quan, các quân nhân là những người anh hùng hay là những bọn đểu giả. Phần lớn bọn họ cho rằng hiện nay nên đơn giản thôi, không nên chú ý đến vấn đề nhân tâm đạo đức, quên nó đi được chừng nào hay chừng ấy. Tốt hơn hết là hãy nên để cho lương tâm yên ngủ, người ta làm gì thì mình làm nấy, lệnh bảo sao thì cứ làm như vậy. Còn tương lai ra sao mặc nó. Ai mà biết được tương lai rồi sẽ ra sao? Hầu  hết lính tráng trong thời chiến đều cảm thấy họ bị hoàn toàn phụ thuộc vào cuộc sống họ đang sống, đến nỗi họ đành chịu phó mặc tương lai và ý nguyện của họ cho cấp trên, và chỉ biết sống một cách thoải mái trong cái đám đông vô danh tiểu tốt mà thôi