HÀ NỘI 1973

1973 từ quyển I

1/1/

Buổi tối, người đứng ở ven Ba Đình, cả những người xe đua (đi học nước ngoài  về) trong như một họ ở sân ga, họ sắp đi nước ngoài  cả một lượt nữa.

Người ta ngủ ngay ở bãi cỏ. Cái xe đạp lật ngửa lên làm cọc màn luôn thể. Người ta ngự như thế ở vườn hoa trước bộ ngoại giao. Ở đường Chu Văn An, ven đại sứ quán Tiệp khắp, ở gần khách sạn Thống Nhất.

Ở Bách Thảo, thấy mấy đứa trẻ con nhấp nhổm, ở một cái miệng cống. Đó là một cái cống lớn.

- Anh bảo ra làm sao có được công việc lâu dài. Mà biết gì mà tính lâu dài bây giờ. Đến nhà nước còn không tính lâu dài, được nữa là mình. Như cái cầu Long Biên kia, lắm lúc nghĩ chữa làm gì, chữa vài hôm rồi nó đánh lại hỏng.

... Lắm lúc nghĩ, nó đánh, thì đánh trúng cho chết đi luôn thể. Kiếp sau làm người khác, người Mỹ, người Anh. Làm người Việt mình khổ quá.

Anh Bản: Các ông ấy bây giờ đã lấy được nước, lại làm được bao nhiêu việc nữa. Cái xã hội bây giờ hơn xã hội ngày trước chứ. Làm gì có đĩ bợm, cờ bạc. Cho nên các  ông ấy muốn làm gì dân cũng phải chịu.

Dân khi cần còn phải ở với cả giặc chứ gì nữa?

... Chứ còn, chứ xem người ta chết như thế, lại còn mang loa đến  mà hát, thì người ta nghe, người ta có chịu được không.

Chị Yên : Một bên thì bảo: Đánh đến không còn một người

Một bên thì bảo: Còn một người cũng đánh. Thế là hòa.

9/1

 Sau một ít ngày ngừng bắn, ở bên kia, ông Lê Đức Thọ và Kissinger vào họp.

Nhị Ca: Ông Hữu Mai thì luôn luôn chủ quan (Mỹ nó chịu rồi) ông Khải thì luôn luôn lạc quan (ta cũng chịu rồi) . Tôi thì tôi khách quan, tôi thấy cũng  chả biết đâu mà tính được. Xuân Sách: đúng là hai thằng điên đánh nhau

Khải: Nhìn lên ảnh, thấy các cụ đi thăm dân cứ cười cười như thế, trong bụng lại không lo sốt vó ấy à. Mọi khi nó đánh xong, nó bay ra Hòa bình, mình trong bụng đã thích lắm, nhưng cứ chửi vung tàn tán lên. Bây giờ đánh xong, nó bảo nó sẽ đánh nữa) thế là mình lại sợ.

........ô nào cũng cứ bảo: Mùa khô nữa, mùa khô nữa. Nhưng màu khô nữa thì lấy đâu ra lực mà đánh. Phen này xem

Nhị Ca: Có thể nó đánh cho một cú quỵ hẳn, rồi nó rút đi để lại cho thằng Thiệu. Vấn đề tù binh chỉ là chuyện chính trị.

Khải: Rồi mình lại nhỡ ra từ đống gạch vụn mà đánh đến cùng chắc?

Tôi cho phen này mình mà hỏng, thì tức là đi tong cả một sự nghiệp. Còn nặng hơn cái ông In đô nê xi a nữa.

Ca: Ngay từ những năm 64-65, tôi đã linh cảm thấy mọi thứ. Cái lần nghe ông  Thanh nói chiến tranh thử thách của một chế độ. Đảng đã cân nhắc kỹ... Tôi đã hơi sợ.

Đến năm 1969, nghe nói mình vỡ hết cơ sở, thì tôi càng thấy linh cảm của mình là đáng sợ.

Khải: Mình lại đang nói đây là thắng lợi có tính chiến lược. Lắm thứ lắm cơ.

Nhị Ca: Toàn là quân sự với quân sự chứ không thì là quân sự vị nhân sinh.

Khải: Hay là nghe nói các ông ấy dùng thí nghiệm vũ khí mới, tôi lại nhớ đến phát xít Đức. Trước lúc đáng chết, nó còn hy vọng ở vũ khí mới ghê lắm.

Không hiểu sao, dạo này, tôi toàn đi húc vào toàn những chuyện Phát xít Đức trước lúc đầu hàng- có nhiều chuyện thấy y như mình!

Nhị Ca: Thì hôm xem phim quân phiệt cũng thế. Các tin tức mình đánh về toàn thắng, trong khi thật ra, các tướng đã đầu hàng mẹ cả rồi.

Nguyễn Khải: Phim chủ nghĩa phát xít thường mới ghê. Tôi nhớ cái đoạn cuối Hít le ra động viên những thằng lính trẻ còn thì kinh thật.

Thế mà hồi trước, những người đàn bà đã từng lăn xả vào để có thể đứng gần ........gần hơn. Cả những người đàn bà. Người ta không thể biết rằng 10 năm sau, người ta sống cay đắng của nước Đức thất trận. Một học thuyết đã được chuẩn bị, từ những việc rất vớ vẩn. Thế mới gọi là  chủ nghĩa phát xít thông thường...

Nhàn: Lúc trước, nó cũng còn hay nói quyền lợi vật chất để lừa dân Đức. Khải: Không, chủ yếu, nó cũng nói về những chuyện tinh thần chứ. Năm ngoái, cái lần tôi đang ở đường 9, đọc tờ báo, thấy thanh niên đốt đuốc, tôi cũng thấy kinh như vậy.

...

Xem cái anh chủ nghĩa phát xít thông thường, từ những năm trước 1964, nhiều người đã thấy buồn cười. Ví như lúc nà một viện bảo tàng. Vào ngay cửa, đã thấy ông Hít le. Đến hàng chục H, ngang có, ngửa có. Thế là mọi người cười ồ cả lên. Phải cái ông M. Rôm, ông ấy đã sống trong những năm Xtalin ông ấy mới đủ tưởng tượng để làm bộ phim ấy.

E. Kennedi: Bao giờ đổ chúng ta có thể khỏi làm tù binh trong cuộc chiến tranh này?

15/1

 Trong những ngày căng thẳng này, tôi cảm thấy lý trí có lúc bất lực: không thể nào hiểu được các sự kiện, và cắt nghĩa nó đến cùng.

Nhưng lại có thể thấy bất ngờ khi những người dân thường hỏi nó bằng bản năng. Niệm kể  bà mẹ của nó đi sơ tán, nói chuyện với chị chủ nhà hàng 2 giờ liền - Này, chị ấy nói thế này mà đúng. Bà kể- Bây giờ mà giặc cỏ nổi lên, thì vợ con bộ đội, với những gia đình cán bộ lại khổ.

16/1

Tuy là một "thằng  nhóc:" tôi lại được dự vào một sự biết trước: Hình như hòa bình đang được người ta nâng nâng trên tay, đánh giá: ờ, thế này thì vừa. Được, được...

- Có tiến bộ bất ngờ trong cuộc hội đàm

- Hai bên đã bàn luận một cách nghiêm chỉnh (Mỹ cũng cho là nghiêm chỉnh)

Và cũng vào ngày thứ hai, một buổi trưa thứ hai, người ta xì xào: Ngừng bắn toàn miền Bắc.

Hòa bình là gì vậy? Hòa bình là một điều tối thiểu cho sự phát triển cuộc sống một cách bình thường. Hòa bình là ánh sáng ban ngày bình dị.

Nhưng mà không hiểu sao, tôi lại bắt đầu buồn ngay được. Tôi dự cảm rằng những ngày sắp tới, người ta sẽ buồn. Nguyễn Minh Châu: Tương lai vẫn là vô định. Quá khứ không được đánh giá một cách rõ ràng.

Đêm đầu tiên nghe tin hòa bình (15/1, tôi và Tính ngồi uống rượu- chúng tôi kiểm điểm những ngày hôm qua.

Ngày mai, công việc ngổn ngang, Một thằng thanh niên có trí thức như tôi, một thằng có ý chí và ham muốn như ĐC Tính, vẫn cứ thấy là bé nhỏ quá đi.

Riêng tôi, tôi vốn là một người cả lo. Sao tôi cứ lo những thảm họa sắp tới. Cái điều có thể chắc chắn, như Nguyễn Khải nói: Những bi kịch cá nhân vẫn còn. Biết đâu những bi kịch đó sẽ rơi vào đầu tôi.

23/1

Có thể cả quyết đến 90% rằng đêm nay là giao thừa của hoà bình.

Bùi Bình Thi: Tôi xem bản tin nhanh ở chỗ ông Trần Lâm. ký tắt rồi. Rồi chuyển về cho 4 vị đứng đầu (giai đoạn này gặp nhau chưa tiện) Đã bảo: này mai, trên Phủ thủ tướng có buổi họp quan trọng lắm.

Huy Du: ông Yên được triệu tập lên trên họp. Về nhà hỉ hả lắm, đến đầu ngõ đã reo lên: Chúng mày đâu, ra cho kẹo. Bây giờ mới thấy rõ bản chất của nhà chính trị.

Khải: Lại nghe tin 1g trước khi ký, ông Tr L gặp các Đảng bạn, Đảng dân chủ, đảng xã hội- để thông báo, xem có đồng ý không (Để không đồng ý thì cắt lương)

Đang nói với VTh Ng vào

Ng: Các anh biết rồi còn gì

Khải: Tin này thì nghe lại hàng trăm lượt vẫn cứ thích.

Huy Du: Cả ngày hôm qua. Cán bộ cao cấp họp, Tổng Quân ủy họp riêng. Ông Yên về, chê chương trình phát thanh chưa được ồn ào lắm.

Thế mà thế giới nó vẫn im lặng quá. Nó chán trò này rồi..

Huy Du: Chỉ có chúng mình là khổ. Và hôm nữa, thịt gà tha hồ đắt.

Khải: Rồi ông xem, hai hôm nữa, hàng hóa lại đầy đường.

Huy Du: Tết này đân Hà Nội đừng hòng cắm hoa thật. Đã có lệnh nhà nước sử dụng tất cả. 40 người thu quốc gia đến

... Chỉ có những thằng ở chiến trường sốt rét là khổ. Với lại những người mất của mất nhà. Còn chúng mình, chả làm tí gì, ngồi nói láo.

Tôi đã bảo rồi mà văn nghệ là trò du hí. Có ông lại cứ khẳng định lý lẽ của các ông ấy là chân lý. Tôi bảo: chỉ có không có chân lý- cái đó là chân lý. Tôi có cảm tưởng rằng có thể là từ đây chấm dứt vai trò của mình.

Khải: Không. Tôi lại cảm thấy bây giờ ông mới bắt đầu chứ? Tôi cũng thế. Tôi sẵn sàng từ bỏ những gì hôm qua để làm lại tất cả.

Huy Du: Thôi ông ơi, chừng nào còn sống ở cái chế độ... tự do này thì đừng có nghĩ.

Trở lại chuyện chung.

Huy Du: Người ta lại sắp lo cho chúng mình một đợt chỉnh huấn. Thiệu chuẩn bị 3 vạn đĩ để mua cán bộ Việt cộng

Nguyễn Khải: Rồi mà xem, những cán bộ chính trị lại bị "mất:"  với nó đầu tiên, chứ không phải mấy thằng nhí nhố đâu (Những gì nữa,  có thể là ngay ông Hòa - Lê Xuân Khoa - bị chứ gì)

Bùi Bình Thi: Còn vấn đề thống nhất. Ông Lê Duẩn đã nói: Phải 15 năm nữa. 15 năm mà đồng bào miền Nam còn tin yêu Đảng thì chúng ta sẽ có thống nhất.

Huy Du: Chính các ông Việt cộng giải phóng không muốn thống nhất chứ còn ai nữa. Xem xem, như thằng Xuân Hồng Nam Bộ Oridin ra đấy nó có chơi được với thằng nào không. Ông Hòa điếc trong Nam còn phải nói: Thôi các ông ạ. Xong thì ta cũng về thôi. Có thằng dân Bắc nào sống được ở trong này đâu.

Nguyễn Khải: (đã nhắc lại nhiều lần) Tôi thích một bài báo này của một thằng ở Madagasca đông Phi: Hai miền Nam bắc Việt Nam hồi Pháp thuộc có thống nhất thì cũng là một sự giả tạo.

Năm 1954 là cơ hội duy nhất để 2 miền có thể thống nhất. Sau cuộc kháng chiến chống Pháp, thì bây giờ đã trôi qua.

Sau ......chia cắt, giờ đây 2 bên sống theo những triết lý sống khác nhau

Một bên thờ phụng tự do cá nhân.

Một bên sùng bái sự hy sinh. Một bên thích diễn bi hùng kịnh lạc quan

Một bên thích hài kịch yêu đời.

Cũng như trong một gia đình, một người anh được nuôi dưỡng ở Mạc Tư Khoa, người em được thả lỏng trên các đường phố Nữu ước

.. ý tưởng về thống nhất bây giờ chỉ là niềm hoài tưởng trong những người già.

Còn như ngay cả đám thanh niên di cư 1954 , thì họ cũng đã rời quê hương từ nhỏ, ý niệm của họ về cuộc chiến đấu không có là bao.

Miền Bắc muốn cho miền Nam cũng thành XHCN như họ, thì theo đúng lý uận của chủ nghĩa Mác, họ hãy để cho Mỹ đầu tư vào, sản sinh ra giai cấp công nhân mới, rồi những người cách mạng ấy sẽ làm cách mạng đổi thay.

Nhưng đến ngày ấy, thì thế giới đã rất nhiều đổi khác.

... Trong một buổi tối bàn luận về thời sự:

Chính Hữu: phải công nhận chủ đề văn học trong giai đoạn này vẫn không phải là sự bất lực, mà chính là khả năng mạnh mẽ của con người. Phải công nhận nước mình ghê chứ. Mấy thằng ĐNA thấy Mỹ rút sợ rúm cả lên kia
Khải: Những tay nó ủng hộ mình không phải là những tay chống cộng vừa nhớ. Nó hiểu chủ nghĩa cộng sản hơn mình nữa.

Một sự nghiệp chính nghĩa không thể được người ta ủng hộ lâu đến thế.

Rõ ràng là cuộc đánh nhau của mình nó mang lại một tiền lệ- Tức là các nước lớn đừng có gây sự với các nước nhỏ? Không phải là nước lớn muốn gây sự gì cũng được.

(Xem thì  biết, trong văn bản hiệp định đình chiến, có một cái gì đó, như là toát lên tinh thần: Mỹ là một kẻ xâm lược)

Chính Hữu: Nó đã gọi mình là một con bò cạp. Đúng là môt con bò cạp nước!

Mình đúng là một siêu cường quốc về ý chí.

Nhàn: Sức mạnh của mình ở đâu không biết?

Khải: Sức mạnh tổ chức chứ còn sức mạnh ở đâu nữa?

Trong những năm vừa qua, không dùng chế độ độc tài, thì không làm được những việc như thế. Mà sự lãnh đạo xã hội cần như thế.

Vừa qua, tôi có đọc quyển sách về tay trùm tình báo quân sự Đức. Nó nhìn thấy trước sự vô lý của chủ nghĩa quốc  xã. Nó muốn những thứ như Áo, Hung phải chống lại đi. Nhưng người ta không chống. Nó rất căm ghét. Vì chủ nghĩa quốc xã nó đáp ứng một cái gì đấy của tình hình lúc bấy giờ. Người ta không thể biết trước được những thất bại sẽ đến... Ban đầu, chủ nghĩa quốc xã cũng chỉ xuất phát từ việc đánh vào tính tự ái dân tộc (sau chiến tranh 1918, Đức bị thiệt) Mãi về sau, người ta mới tính tới những thứ như đó nào, vấn đề dòng giống... vv

Cho nên, chủ nghĩa Quốc xã dựa trên 2 cái: Tuyên truyền và tổ chức

Nhàn: chủ nghĩa khách sạn  - và chủ nghĩa quốc xã

Khải: Đó là kết luận của ông thôi.

Châu Nhưng mà bây giờ người ta sẽ tuyên truyền cho mà xem. Nay mai, sự tuyên truyền chiến thắng sẽ lớn đến mức nó dính vào óc mọi người.

25/1

Thế giới đều nói: "Đây là một cuộc chiến tranh mà tất cả mọi người mong đợi kết thúc"

Không thể nào nhớ hết con đường nhọc nhằn mà người ta đã qua...

Và là người trong cuộc, tôi nghĩ đến sự nhọc nhằn của chính mình. Lẽ nào cuộc sống không có một cách nào khác, ngoài cách sống khó nhọc như hiện nay.

Nguyễn Khải: Thắng lợi của mình đúng là gồm thắng lợi của một ý chí của dân tộc, kết hợp với một trí tuệ, như Kissinger. Đấy đúng là một người như ông Chu Ân Lai nói của cả 2 phe

Một người mà như ông Hữu Mai Kể: Hôm đầu tiên họp lại (8-1) mình không ra đón. Khi vào mình bảo: Các ông vừa ném bom chúng tôi, chúng  tôi không thể ra đón được. H. Kit xinh giơ: Các ông làm như thế là đúng.

... Đúng là một người hàn nho nhớ.

Trong cuộc mặc cả này, chính là ông ta đã đứng vượt lên được cả hai phe.

Ông ta đã phải thuyết phục chính Nich xơn

Khải: Khi Kissinger nói: công bằng nghĩa là một bên nào được tất cả những điều mình mong muốn - như thế là công bằng chứ còn gì

Hân: Kissinger từng nói Mỹ không thắng ở Việt Nam tức Mỹ thua Việt  Nam không thua Mỹ tức Việt Nam thắng.

Nguyễn Khải: Tôi chỉ không hiểu sao thằng Mỹ nó lại có thể ký một hiệp ước hòa bình với mình như thế

Hân: Có lẽ là nó muốn thu phục mình. Trong quyển của Đ Lan dao đã có cái ý: Mỹ không tham chiến, cho nên cũng cứ rút ra một cách lặng lẽ. Sài Gòn không đổ ngay là được. Còn sau đó, Sài Gòn đổ mặc kệ. Mỹ có thể bắt tay với mình. Vì mình là một tập đoàn lãnh đạo mạnh hơn.

... Cho nên, mình hỏi một thằng tù binh:

- Chúng tôi sẽ thắng các ông chứ.

- Vâng, chúng tôi sẽ thua. Nhưng rồi chúng tôi sẽ mua các ông.

30/1

 Một điểm cuối cùng của những ngày qua. Một nhận định:

Kissinger (sau khi ký xong hiệp nghị) Tôi không có gì để nói với  các bạn cả. Và đó quả thật là một điều kỳ lạ

Cái chết của một người, khi nó được khắc lên thời gian, không gian theo một cách nào đó (ví như cô bé Tanhia ) thì nó lại gây ấn tượng hơn cái chết của số đông hàng vạn người khác.

Báo chí Sài Gòn: Hòa bình như một cơn mơ đẹp. Nhưng có được cơn mơ đó, thì người ta đã phải trải qua nhiều ác mộng.

Thế nào là bản lĩnh? Thế nào là lòng tin? Tôi không thể tin dễ dãi quá, tôi đã tính toán cẩn thận, vậy mà nhiều lúc tôi còn lầm lạc.

Báo Mỹ: Những vấn đề chiến tranh sẽ không rời bỏ nước Mỹ một thời gian nữa, không biết là đến bao giờ.

... Chúng ta đã biến thành rác rưởi của cuộc chiến tranh này.

Chúng ta không muốn ai dí mũi vào công việc của chúng ta. Và đó là cuộc chiến đấu vĩ đại. Nhưng việc đó không hề bảo đảm rằng chúng ta sẽ biết sống với nhau.

B Lan dau: Những phong trào của châu Á quá chú ý tới những hư danh, hơn là cái ý nghĩa thực.

Trong cuộc chiến đấu của Việt Nam, người ta đòi bằng được việc Mỹ rút về nước trên danh nghĩa mà không chú ý đúng mức. Có cách nào làm việc đó? Có cách nào làm cho Mỹ vừa đỡ mất mặt, vừa được việc cho Việt Nam