Nhật ký II Hà Nội 1973

Nhật ký II Hà Nội 1973 ( mặt B cuốn II)

24/1

Hoà bình ư? Nhưng anh nên nhớ rằng là tất cả mọi người , đều vẫn là những người cũ.

Đó là ý nghĩ đầu tiên của tôi về hoà bình, một trong những ý nghĩ thuộc loại cay đắng.

Tôi đón nghe tin hoà bình vào một buổi tối, tối 23/1 . Tôi say say như vào một đêm giao thừa. Tôi chịu không nổi, phải đi ra đường phố.

Hoà bình rồi, các ông các bà ơi.

Tôi muốn kêu lên như vậy, nhưng lại nghĩ mình thuộc loại người điên mất nên thôi.

Tôi muốn ra cầu Long Biên. Đèn sáng. Giờ này, cầu Long Biên vẫn làm, ga vẫn làm. Người ta đang khôi phục, tết này sẽ có 5 ngả đường sắt thông đường. Đêm yên tĩnh. Một vài cái xe kéo đi. Nguyễn Khải: Sao mà xe chạy như là nháo nhác vậy!

Buổi trưa hôm sau, gần trưa, tôi nghe tin ở vườn hoa Hàng Đậu. Đường của xe bộ. Phố tôi thành phố của xe bò. Không cần cái màu thẫm thẫm của phân mới. Ngay mỗi lần gió quẩn, cũng đã thấy bốc lên cái mùi khó chịu.

Nhiều người đang đi xe đạp dừng lại. Có người dừng lại giữa đường. Trong khi đó, những chiếc xe bò đi chầm chậm. Người chủ của nó còn mải nghe chuyện gì đó. Đài báo tin văn bản được ký tắt. Những người chiến thắng là những người quanh tôi, những người này ư? Một bà mẹ già nhăn nheo nét mặt. Những em bé bẩn thỉu. Và một cô gái đứng bên hiệu ảnh, vô can với mọi điều.

Tôi thấy cái mặt đất chung quanh tôi đã bẩn thỉu quá, đã nhem nhuốc quá, đến nỗi phải nghĩ rằng một là chiến thắng đó thật tầm thường, thật vơ vẩn, hai là cái chiến thắng đó thật to lớn.

Một chiếc xe bò đi ngang phố Quan Thánh, trên xe, một tảng gỗ lớn, như tảng đá- một thứ gốc cây. Hoà bình như một tảng gỗ vậy chăng? Chúng ta mất bao nhiêu công chuyên chở nó từ đâu về, và nó đi như thế: nó mới là một khả năng, nó còn cần phải xan xẻ, phải đổi thay. Nó đã là một cái gì đấy, mà lại chưa phải là một cái gì cả. Và chắc là chúng ta còn phải vất vả với nó.

Tôi lên tàu điện. Mấy người công nhân nói chuyện với nhau theo cái kiểu “bốc phét” của người dân thường Hà Nội: Nó bảo - chữ ký ông bằng cả nền kinh tế Nga Xô. Rồi nó sang Hà Nội xem, đầy Mỹ. Phòng họp hôm ấy thế nọ thế kia... Cái vui vẻ của một người chiến thắng!

Mấy bà cụ đã bắt đầu thương những gia đình chết- cuối tháng trước như thế. Giá sống yên một tháng nữa thì hoà bình.

Đó cũng là cái chất Việt Nam, như chúng ta nói!

Mấy ông kỹ thuật ở nhà máy điện: í ới gọi một người bạn: Này thôi, không phải đi 100 cây số nữa chứ.

Một ông già đứng ra đường, gọi một người quen:

- Này hoà bình rồi.

Mấy người công nhân sửa chữa đường đi qua.

- Thế hả bác, hoà bình rồi hả bác. Thế là chúng cháu khỏi phải đi lấp hố bom.

Tôi nghe cả một bọn trẻ con nói đùa:

- Hoà bình rồi. Tết này tha hồ mà vui.

- Các cháu cũng biết hoà bình cơ à

- Biết chứ.

Sao có một cái gì như của người Việt Nam: thản niên, vô tâm, thích nghi với mọi hoàn cảnh. Không thấy người nao reo to lên vì hoà bình. Nghĩ đến một sự thoát tai nạn, lập tưc nhiều người nghĩ đến những người vừa qua đã ở lại với đất, những người đã chết.

28/1

 Ngày hoà bình đầu tiên.

- Người ta đón hoà bình trên mảnh đất thân yêu với người ta. Tôi đón hoà bình với Hà Nội- mảnh đất mà tôi đã có những gắn bó- chiến tranh

- Cờ đỏ trên cây xanh Hà Nội.

- Cờ đỏ trên những giàn dáo đã dựng

- Hoà bình đã được lập lại trên hai miền. Chiến tranh đã chấm dứt hoàn toàn.

Đó là một điều lâu nay ta đã nghĩ tới những câu nói tưởng như trong mơ

- Tưởng như những năm 60 còn kéo dài đến 2 năm đầu của những năm đó. Và bây giờ chúng ta mới bước vào một kỷ nguyên mới- những năm 70

- Hà Nội trầm tĩnh, Hà Nội hôm nay cũng hớn hở ra, mặt. Em bé ngồi trên gác ba ga xe của mẹ run run.

Những nhân viên bưu điện đi giữa hai hàng người phát báo.

- Sao trong những ngày chiến tranh, lòng ta bình tĩnh, mà hôm nay lòng ta lại nôn nao? Lòng ta rạo rực. Tôi biết có nhiều chiến sĩ, vào những lúc bom đạn, có thể thản nhiên, nhưng có lúc nghe một tin xa về các đồng chí của mình cũng cay cáy.

- Những người phá hầm ở ven sông không muốn về thêm một ngày nào nữa.

- Cờ đỏ trên phố nứa. Cờ đỏ bao giờ cũng gây cho chúng ta những xúc động nghiêm trang. Bao giờ lá cờ cũng tươi như vậy.

Buổi sáng, người qua cầu phao đông.Người ta đón con đi.

- Những ngày này, tất cả như nói với nhau: Nào ta bắt đầu vào những ngày mới.

- Tôi trở lại con sông Hồng, con sông của lịch sử. Lúc cần nhớ đến lịch sử, tôi luôn luôn nghĩ đến sông. Sao con sông lại có thể trở nên gần gũi như vậy. Hà Nội với những vấn đề hiện đại luôn luôn tựa lưng vào lịch sử.

- Buổi sáng 28/1 những người công nhân Cục công trình vệ sinh công cộng dọn một vườn hoa cạnh Nhà hát thành phố. Nơi hôm qua làm bùn, than xỉ bẩn thỉu.

- Hôm nay, đài của chúng ta hát nhiều lần một bài ca về đất nước. Mỗi dịp như thế này, chúng ta lại nghĩ đến đất nước Có một cảm xúc gì, như là đất nước mà chúng ta đã biết. Đất nước là những cảm xúc cũ nhất, cũng là những cảm xúc mới nhất

Những mầm chuối đầu tiên đã mọc lên, trên mảnh đất Khâm Thiên.

- Màu cờ đỏ lồng lộng trên đường phố như chỉ có trong những ngày lễ lớn

 Tôi  ước ao lúc này, có mặt ở mọi nơi

Mọi đều xác rỗng nhất của đài, của báo cũng rưng rưng cảm động.

- Giữa ban ngày, phố xá Hà Nội đông người như chưa bao giờ vậy

- Một ca bin ven sông, những người già ngồi trầm ngâm

- Những thanh niên đứng trên những nóc nhà cao nhất của những nhà gác Bờ Hồ

Có phải tất cả những người kia đều đang nghĩ tới Hà Nội.

Trong những ngày này - mỗi người như cảm thấy muốn tốt hơn với bạn bè, với đồng chí, với những người gặp.

- Không phải là hoà bình, đã gắn với hạnh phúc. Nhưng quả thật, với nhiều người, hoà bình đã là hạnh phúc. Hà Nội hôm nay thật nhiều quần áo mới.

- Hoà bình, tôi thấy như được sống lại. Tối 28-1, đi xem biểu diễn. Những nền nếp cũ. Những nền nếp ấy nó là dấu hiệu của một cuộc sống khác. Cả người biểu diễn lẫn người xem đều hơi loạc choạc.

- ở Khu An Dương màu đỏ lá cờ nổi lên trên màu đỏ của gạch ngói bị vỡ. Và tôi hiểu ý nghĩa của màu đỏ mà chúng ta thường thấy.

K: Qua Yên Viên, không còn nhận ra gì cả, chỉ thấy cờ đỏ. Cờ đỏ ở trên cây. Cờ đỏ ở một ít nhà còn sót lại.

Một người đàn ông phá hầm

- Bác phá hầm đây

- Ăn chắc rồi, hoà bình ăn chắc rồi, tội gì mà chẳng phá.

Bố lật những mảnh xi măng từ chiếc hầm bị phá.

Em  bé lật lại mảnh hầm vỡ như  nghịch một con ngựa ở các vườn hoa.,

Sáng 31-1

 Những chiếc xe bò đổ đất đánh lên vỉa hè Hồ Gươm, sắp hàng dài. Và thế là tung bè, đất đổ, gạch đổ, cái hầm cá nhân kia đầy lên.

ở tường sắt nghe tin hoà bình, tàu hoả kéo còi một lúc lâu, người hai bên đường cứ rạt ra.

Rất nhiều người nghĩ: ở một thủ đô khác, chắc là những ngày hoà  bình mọi người đã nhảy cả lên. Nhưng cách biểu hiện tình cảm của Hà Nội, của người Việt Nam là lặng lẽ. Mọi người quên đi thật nhanh những gì vốn có mà ngày hôm qua, chính vì thế mà họ cũng không reo lên. rồi mai đây, chẳng có chuyện gì phải reo lên cả.

Anh có thấy Hà Nội trong những ngày này, thỉnh thoảng lại thấy những bóng áo xanh bộ đội. Anh bộ đội về phép đi qua thủ đô. Và tôi hiểu rằng có một Hà Nội với những người không phải ở Hà Nội.

ở khu vực Láng Hạ, những người con gái di ra lấp hố bom, bằng những cái cuốc, cái xẻng nhỏ như cánh tay của họ

X: Nói rằng chúng ta chỉ có hoà bình, thì người ta dễ quên. Nhưng nói rằng chúng ta đã chiến thắng thì người ta mới thấm thía lâu.

Chuyến tàu đêm giao thừa

3/2/73 (30 Tết Nhâm Tý)

Đêm 30 Mình đi để sống với những người khác, hay là để trốn chạy khỏi nỗi sợ hãi, chán chường cá nhân.

Hai cái đó thật khó phân biệt.

Người  từ Hà Nội đi, lúc đầu tưởng độ 100, sau 700-800, 1000 . Toàn là “cán bộ” nhiều xe đạp.

Cuộc sống đã mất những thiêng liêng trong những ngày giờ cụ thể. Nhưng vẫn là cần nghỉ, cần được vui chơi.

Buổi chiều, tôi sống những giờ phút thảng thốt. Tết mà lại nắnt, nắng cứ trơ ra trong nắng. Bụi bẩn. Xe đạp phóng ẩu. Những người đàn bà lo sinh kế. Mấy cô gái mới lớn thích diện nhưng nghèo. Những đứa trẻ hau háu đợi người đến bơm xe đạp. Trong khi đó thì người ta vẫn ra vẻ vui vẻ. Thỉnh thoảng lại một tiếng pháo nổ rất bực mình.

... Chính vì tôi muốn giải phóng ra tất cả những cái đó, tôi đi tôi quằn quại tìm cách đi.

... Đêm nay, tôi sống giữa những người không quen biết, bởi chỉ có một chỗ giống họ- Xa nhà. Nhưng cái chính là một không khí khác. đã được sống trên một cái gì đang đi. Tôi sống biệt lập  với ánh sáng giữa đêm đen.

Đến NĐ thì giao thừa. Lòng tôi mơ theo lửa đỏ (pháo hoa- trong khi đó thì ở đây chả có những quả pháo nổ lẹt đẹt.

ở một làng nào, lửa đỏ với vệt B52 trong đêm. Hay người ta phản kích?

Người ta nói chuyện gì lúc giao thừa, lúc vui?

Trên cái toa xe phần lớn bộ đội này, người ta lại nói chuyện chiến thắng. Nói tới nói chịu ta. Nói tới nó cho ta mấy tỉ mỹ kim... Nhưng khi tôi hỏi mỗi người: sang năm anh định làm gì? Sang năm anh có kế hoạch gì- thì không ai trả lời cả. Cũng như bom Mỹ đánh hôm trước, hôm sau có thơ ngay, trong khi tuyên bố hoà bình rồi, chả thấy ai hé răng gì cả.

- Hôm địch đánh 18, anh ở đâu?

- Tôi hỏi câu đó với nhiều người. ít ai có cái ấn tượng kinh khủng như chúng tôi.

(Trong khi đó, ngay hôm tàu điện ở Hà Nội, một người đàn bà nói với tôi:

- Làng tôi may quá, chỉ chết có 4 người. Chẳng phải nói chứ làng tôi làm hầm Cồn cỏ. Thành cũng được. Những làng khác, hầm đào nổi quây quây mấy hòn gạch, chết nhiều lắm.

Gớm hôm nó đánh xong, tưởng tất cả chết, chỉ mình mình còn sống. Sau thấy cũng còn nhiều người còn sống.

Thế nào là một nghề phục vụ?

Nghệ thuật, vừa là một thứ công nghiệp, lại vừa là một nghề phục vụ.

Tâm lý thanh niên thời đại? Tôi biết tìm đâu, để hiểu chỗ này?

Có một cái gì đấy, như là bất mãn, nảy sinh trong lòng tôi. Bất mãn trước một thực tế già cỗi, trì trệ của đất nước.

Thời đại vừa có gì rộng quá, đến nỗi chúng tôi không hiểu hết được. Lại vừa như là chật quá, vớ vẩn quá, có nhiều chuyện, tôi nghe mãi phát chán đi.

Tôi không tin rằng xã hội có thể xoay chuyển nhanh. Nhưng sống trong xã hội này, càng thấy trì trệ càng muốn tin vậy. Tôi gần như muốn phát khóc vì tốc độ chậm rề chậm rệt của chung quanh. Ngồi trên gác CLB Ba Đình nghe nói chuyện, nhìn xuống phía quảng trường, tôi thấy nhưng bóng người đạp xe qua lại lơ thơ. như hồi thế kỷ nào xa lắm. Vậy mà chốc nữa, giá tôi đi  xuống đó, thì cũng lại thấy y như mọi người khác, thấy là mình đang cắm cổ đạp rất vội.

Khải: (Bàn về sau chiến tranh mọi người ít nghe đài) Người ta chóng quên ghê lắm. Càng chóng quên là những việc không dây dưa gì đến người ta. Như mình, mình cũng chỉ chú ý tới chiến tranh, còn bây giờ hoà bình, ai làm gì thì làm, mình biết đâu? Cho nên, mình mới phải nghĩ và cái chuyện họ quan tâm đến chuyện mới mình hơi lâu. Đúng là nó có dính gì đó đến họ, dính về mặt trí tuệ đấy.

Những dân tộc khác chống lại Mỹ. Với ý nghĩa là dân tộc Việt Nam phải quyết định lấy vận mệnh của mình.

Nhưng sau đó rồi, thì chúng tôi cảm thấy bơ vơ. Điều mà họ nghĩ, với điều mà chúng tôi nghĩ, là có khác. Họ mong chờ tới một cái, nhưng chúng tôi lại không có cái điều mà họ đang mong.

Thường thì đôi lúc, tôi cứ kinh sợ vì những đứa trẻ. Nó là biểu hiện sức sống của nhân dân này một cách rõ rệt hơn. biểu hiện rằng dân tộc này không chết nhưng nó lại là sự chết đối với mỗi người sống như một cá nhân.

Là những bậc thầy về công việc vá víu- người ta nói về Việt Nam là vậy.

Giá anh bảo một người Việt Nam: Anh phải sống nghèo hơn, khổ hơn. Anh không được đi đâu làm gì cả. Anh sẽ rên xiết trong anh điều lạc hậu... thì người Việt Nam kia có thể gật đầu tôi không chết. Tôi vẫn sống. Và tôi còn sinh đẻ nữa.

Nhưng bảo rằng: Anh phải làm ăn cho khá hơn. Anh phải bớt sinh đẻ đi. Anh phải nâng cao cuộc sống anh hiện nay- thì người Việt Nam kia cảm thấy rất mực khó khăn.

Ga Nam Định, Thanh Hoá 1500 khách

ga Vinh - 2000 khách Hành khách trung bình chở 30-38 giờ

hành khách lịch sự nhất Hà Nội Hải Phòng

Hành khách khó tính xấu tính phía Nam lên tầu, tìm ăn ăn xong, rải ni lông ra sàn nhủ